Umman’da ABD-İran görüşmelerinin yeniden başlamasına yönelik beklentiler sürerken, İsrail, sürecin başarısız olması durumunda “sürpriz saldırı” hazırlığında. İsrail basınının iddialarına göre, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun perşembe günü İsrail güvenlik kabinesini acil toplantıya çağırması, diplomatik sürecin askeri senaryolarla birlikte ele alındığını ortaya koydu. Netanyahu, İsrail ordusunun İran’a karşı büyük bir saldırıya hazır olduğunu dile getirirken, olası çatışmanın haziran ayındaki 12 Günlük Savaş’tan daha şiddetli olacağını belirtti.
ABD’nin İran’daki Sanal Büyükelçiliği, cuma günü erken saatlerde yayımladığı güvenlik duyurusunda Amerikalılara İran’ı derhal terk etmeleri çağrısında bulundu. Açıklama, iki ülke temsilcilerinin Umman’da bir araya gelmesinden kısa süre önce yapıldı.
ABD’nin son günlerde Körfez bölgesindeki askeri varlığını artırmasıyla birlikte bölgede tansiyon yükseldi. Umman’daki diplomatik temaslar, askeri baskının gölgesinde ilerledi. Taraflar, Umman saatiyle 11.00’de başlayan görüşme öncesinde ele alınacak konu başlıkları konusunda ortak bir zeminde buluşamadı. Tahran, görüşmenin nükleer başlığıyla sınırlı kalmasını isterken; ABD, İran’ın füze kapasitesi ve vekil güçler konularının da görüşülmesini talep ediyordu.
“12 GÜNLÜK SAVAŞ’TAN DAHA ŞİDDETLİ OLACAK”
Netanyahu, toplantı öncesinde Knesset Dışişleri ve Savunma Komitesi’nin gizli bir alt komitesine brifing verdi. İsrail ordusunun İran’a karşı büyük bir saldırı başlatmaya hazır olduğunu vurgulayan Netanyahu, bu saldırının 12 Günlük Savaş’tan daha şiddetli olacağını belirtti.
İsrail merkezli Channel 12, İsrail Güvenlik Kabinesi’nin görüşmelerine aşina bir kaynağın, İran ile ilgili konularda “ABD ile tam bir koordinasyon” olduğunu söylediğini bildirdi. Haberde, askeri ve diplomatik adımların Washington ile eşgüdüm içinde ele alındığına dikkat çekildi. Toplantının, Tahran ile diplomasiye ilişkin artan endişeleri yansıttığı yorumu yapıldı.
12 Günlük Savaş sırasında resmi verilere göre İran’da 935, İsrail’de ise 28 kişi hayatını kaybetmişti.
SÜRPRİZ SALDIRI HAZIRLIĞI
The Jerusalem Post’un haberine göre İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, ABD’li yetkililere Tahran “savaş yolunu seçerse” İsrail’in İran’daki hedeflere “sürpriz saldırılar” düzenlemeye hazır olduğunu söyledi. Zamir, İran’ın balistik füze programının, İran’ın nükleer faaliyetleri gibi İsrail için kabul edilemez olduğunu bildirdi. ABD’nin her 2 başlıkta da taviz vermemesini talep eden Zamir aksi halde İsrail’in kırmızı çizgilerinin aşılacağını kaydetti.
İsrailli gazeteye göre, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İsrail ile görüşmelerin ardından balistik füze programının da görüşmelerin gündemine dahil edilmesi konusunda ısrarcı oldu. Rubio, bu hafta başında müzakerelerin hem İran’ın nükleer hem de füze programlarını ele alması gerektiğini yineledi.
Görüşmelerde İran’ı Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD’yi ise Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff temsil edecek.
Hem ABD’li hem de İranlı yetkililer, temasların Washington ile Tahran arasında uzun süredir devam eden gerginliği azaltıp azaltamayacağının belirsiz olduğunu kaydetti. Güvenlik uyarısının zamanlaması, görüşmelerin seyrine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
ABD, uçak gemisi Abraham Lincoln’ü İran’a olası bir müdahale için Umman açıklarına konuşlandırdı.
ABD’DEN GÜVENLİK UYARISI
ABD’nin sanal ortamda faaliyetlerini sürdüren İran Büyükelçiliği, cuma günü erken saatlerde yayımladığı açıklamada ABD vatandaşlarını “İran’ı derhal terk etmeye” çağırdı. Uyarıda, ABD hükümetinin yardımına dayanmayan ayrılma planları yapılması gerektiği vurgulandı. Açıklamada, ABD vatandaşlarına yönelik güvenlik risklerinin sürdüğüne dikkat çekildi.
Büyükelçilik, İran’da bulunan ABD vatandaşlarının mevcut koşulları dikkate alarak hızlı ve bireysel kararlar almalarının önemine dikkat çekti. Olası bir acil durumda Washington’ın doğrudan destek sağlayamayabileceği bildirildi. Bu nedenle kişisel güvenliğin öncelik haline getirilmesi istendi.
İran’da rejim karşıtı gösteriler büyük oranda sona erdi.
ERAKÇİ’DEN GÖRÜŞME ÖNCESİNDE MESAJ
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile bugün Umman’da yapılacak nükleer müzakereler öncesinde sosyal medya hesabından açıklamalarda bulundu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile bugün Umman’da yapılacak nükleer müzakereler öncesinde sosyal medya hesabından açıklamalarda bulundu.
İran’ın gözü açık bir şekilde ve geçtiğimiz yıl yaşananları unutmadan diplomasi masasına geldiğini vurgulayan Erakçi, “İyi niyetle hareket ediyoruz ve haklarımız konusunda kararlıyız” ifadelerini kullandı. İran’ın ABD ile yapılacak müzakerelerden beklentisinin eşitlik temelli olduğuna dikkat çeken Arakçi, “Taahhütler yerine getirilmelidir. Eşitlik, karşılıklı saygı ve karşılıklı çıkarlar söylemden ibaret değildir. Bunlar bir zorunluluktur ve kalıcı bir anlaşmanın temel taşlarıdır” dedi.
UMMAN’DA PLANLANAN GÖRÜŞMELER
Uyarı, ABD ve İran temsilcilerinin cuma günü Umman’da yeni bir müzakere turu için bir araya gelmelerinin planlandığı sırada yapıldı. İki tarafın da temsilcileri, toplantının gündemine ilişkin sınırlı bir uzlaşı bulunduğunu söyledi.
ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi başkanlığındaki heyetle görüşmeye katıldı. Görüşme, uzun süredir askıya alınan doğrudan diplomatik görüşmeler açısından kritik bir adım olabilir.
Trump’ın damadı Jared Kushner, Gazze için yürütülen diplomatik temaslarda da yer almıştı.
GERİLİMİN ARKA PLANI
Cuma günü yapılması planlanan görüşmeler, geçen yıl haziran ayında İsrail ile yaşanan 12 Günlük Savaş’ın ardından tırmanan gerilimin sonrasında gündeme gelmişti. Bu süreçte ABD, İran’ın 3 ana nükleer tesisine ağır hasar veren hava saldırıları düzenlemişti. İki tarafın karşılıklı sert mesajları, Tahran-Washington hattındaki ilişkileri daha da sertleştirdi.
Fordo Nükleer Tesisi
Görüşmelerin yeri ve formatına ilişkin anlaşmazlıklar, diplomatik temasların sonuç verip vermeyeceği konusunda şüpheler doğurdu. İran, Türkiye’de yapılması planlanan görüşmelerin Umman’da gerçekleştirilmesini talep etmişti. İran’ın bu isteğinin altında, hem ABD hem de bölge ülkeleriyle pazarlık yapar konuma düşmemek olduğu öne sürüldü. Tahran yönetimi, füze kapasitesi ve vekil güçler konularının görüşmede öne çıkmasını engellemek için Umman’ı seçti. ABD ve İran arasındaki diplomatik temaslar, yaklaşık 20 yıldır Umman’da düzenlenen görüşmelerle sürdürülüyordu. İran, Batı ile nükleer müzakereleri de Umman üzerinden yürütüyordu.
NBC News’ün haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump, anlaşma sağlanamazsa askeri müdahale seçeneğinin masada olduğunu dile getirdi. Taraflar arasındaki güven eksikliği, müzakere sürecinin önündeki en önemli engellerden biri olarak görülüyor.
ABD’NİN TALEPLERİ VE İRAN’IN TEPKİSİ
ABD hükümeti, İran’dan zenginleştirilmiş uranyum stoklarını imha etmesini talep ediyor. Washington ayrıca Tahran’ın balistik füze programına sınırlamalar getirmesini ve Orta Doğu’daki vekil grupları silahlandırmayı ve finanse etmeyi bırakmasını istiyor. Trump, İran’ın bu talepleri kabul etmemesi halinde askeri müdahale tehdidinde bulundu.
İran yönetimi ise şu ana kadarki açıklamalarında ABD’nin taleplerini ulusal egemenliğine kabul edilemez bir müdahale olarak niteledi. Tahran, olası bir saldırıya, bölgedeki ABD üslerine ve İsrail’e yönelik saldırılarla güçlü şekilde karşılık vereceği uyarısını yaptı. Karşılıklı açıklamalar, tansiyonun yakın zamanda düşmesinin kısa vadede zor olabileceğini gösterdi.
BÖLGEDE ASKERİ HAREKETLİLİK
Diplomatik adımlar, ABD’nin son haftalarda Körfez’de askeri gücünü artırdığı bir dönemde atıldı. Trump, görüşme kararlaştırılmadan önce USS Abraham Lincoln uçak gemisinin öncülüğünde “büyük bir donanma” olarak tanımladığı bir gücü Orta Doğu’ya göndermişti. Bu hamle, Washington’ın askeri baskı stratejisinin bir parçası olarak değerlendirildi. ABD, iletişim ve casusluk faaliyetleri için kullanılan özel askeri jetlerini de Suudi Arabistan’a konuşlandırdı.
Rapidan Energy Group Başkanı Bob McNally, CNBC’ye verdiği demeçte, her iki tarafın temel taleplerinin çok farklı olması ve aralarında güven bulunmaması nedeniyle anlaşma ihtimalinin düşük olduğunu söyledi. McNally, ABD ve İran’ın önümüzdeki günlerde veya haftalarda askeri çatışmaya girme olasılığının yüzde 75 olduğunu öne sürdü. Uzman isim, olası senaryolar arasında Venezuela tarzı bir abluka, seçici veya sınırlı saldırılar ve büyük ölçekli askeri çatışma bulunduğunu dile getirdi.
YER VE FORMAT DEĞİŞİKLİĞİ
CNBC’nin haberinde, görüşmelerin, Türkiye’nin arabuluculuktaki öncü konumu dikkate alınarak başlangıçta İstanbul’da yapılmasının planlandığı aktarıldı. Mısır, Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye dahil bölge ülkelerinin dışişleri bakanları da toplantıya davet edilmişti. ABD’li yetkililer, bu formatın çok taraflı bir diplomatik zemin oluşturmayı amaçladığını ifade etmişti.
Ancak salı günü Tahran, toplantının Umman’da yapılmasını ve katılımcıların yalnızca İran ve ABD temsilcileriyle sınırlandırılmasını talep etti. İran’ın son dakika yer ve format değişikliği isteği, görüşmelerin çerçevesini önemli ölçüde daralttı. Füze kapasitesi ve vekil güçler konularının, bugün düzenlenecek görüşmede ana pazarlık konuları olması beklenmiyor. Umman’daki görüşmede İran’ın nükleer kapasitesinin ön plana çıkacağı tahmin ediliyor. Yer değişikliği, diplomatik sürecin seyrine ilişkin yeni belirsizlikler doğurdu.
İRAN’DAKİ PROTESTOLAR
İran’da 28 Aralık’ta ekonomik durum nedeniyle başlayan protestoların ülke çapına yayılmasıyla ülkede gerilim tırmandı. Washington merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRNA) göre, Tahran yönetimi protestoları sert yöntemlerde bastırdı. Çıkan olaylarda en az 6 bin 883 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
Trump, ilk olarak İran‘daki protestoları müdahale gerekçesi olarak göstermiş ve eylemlere destek vermişti. Buna karşın ABD yönetiminin İran ile görüşme dosyasında İran’daki insan hakları ve demokratikleşmeye ilişkin bir madde bulunmuyor. Trump, İran’daki gösterilerin yatışması üzerine, Tahran’ı nükleer çalışmalar, balistik füze stoğu ve bölgede kendisine yakın gruplara verdiği desteği gerekçe göstererek müdahaleyle tehdit etti.
En Son Tv sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
