Türkiye ekonomisinin son yıllardaki en tartışmalı uygulamalarından Kur Korumalı Mevduat tamamen sona erdi. Bir dönem 140 milyar doların üzerine çıkan KKM bakiyesi sıfırlanırken, uygulamanın başladığı döneme göre dolar yaklaşık 5,4, genel fiyat seviyesi 7,4, gram altın ise 14 katın üzerine çıktı. Gıda fiyatlarında bazı ürünlerde artış 14 kata ulaştı. KKM’nin Hazine ve Merkez Bankası üzerindeki toplam maliyetine ilişkin hesaplamalar ise yaklaşık 60 milyar dolarlık bir faturaya işaret ediyor.
5 YIL SÜRDÜ
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun 21 Ağustos haftasına ilişkin verilerine göre, bir önceki hafta 4 milyon lira olan KKM bakiyesi sıfıra indi. Böylece bir dönem trilyonlarca liraya ulaşan sistem bankacılık tablolarından tamamen çıktı. KKM, 21 Aralık 2021’de devreye alınmıştı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın düzenlemesine göre TL vadeli mevduat faizi ile vade boyunca oluşan kur değişimi karşılaştırılıyor, kurdaki artış faiz getirisinin üzerinde kalırsa aradaki fark mudinin hesabına ödeniyordu. Sistem ilk aşamada 3, 6, 9 ve 12 aylık vadelerle çalışmaya başladı. Böylece uygulama tam 5 yıl değil, yaklaşık 4 yıl 8 ay sonra fiilen sona ermiş oldu.
140 MİLYAR DOLARI AŞTI
KKM’nin büyüklüğü özellikle 2022 ve 2023 yıllarında hızla arttı. Merkez Bankası verilerine göre toplam KKM bakiyesi Ağustos 2023’te 140 milyar doların üzerine, Merkez Bankası’nın 2025 Faaliyet Raporu’ndaki hesaplamayla yaklaşık 143 milyar dolara kadar çıktı. KKM hesapları ortadan kalksa da uygulamanın maliyetine ilişkin tartışma devam ediyor. Hazine tarafından yapılan kur farkı ödemeleri bütçe verilerinden doğrudan izlenebilirken, sistemin daha sonraki bölümündeki ana yük Merkez Bankası bilançosuna geçti. Merkez Bankasının 2023 bilançosunda ortaya çıkan tablo dikkat çekiciydi. Merkez Bankası 2023 yılını 818,2 milyar TL zararla kapattı. Yapılan değerlendirmede zararın esas olarak KKM hesaplarına ödenen kur farklarından kaynaklandığını açıkladı.
DÖVİZ KURU KATLANDI
Süreç içinde ortaya çıkan rakamlar da oldukça ilginç ve tartışma konusu. KKM öncesindeki Eylül 2021’e bakıldığında dolar/TL yaklaşık 8,8 lira seviyesindeydi. Bugün itibarıyla dolar yaklaşık 48,2 TL seviyesinde işlem görüyor. Buna göre dolar yaklaşık beş yılda 5,4 katına çıktı. Başka bir ifadeyle Eylül 2021’de bin yaklaşık 112 dolar alınabilirken bugün aynı parayla yaklaşık 21 dolar alınabiliyor.
GRAM ALTINDA 14 KAT ARTIŞ
Altındaki değişim dövizden de yüksek oldu. 30 Eylül 2021’de 24 ayar gram altının fiyatı yaklaşık 501 TL seviyesindeydi. Bugün ise gram altın serbest piyasada yaklaşık 7 bin 100-7 bin 150 TL bandında işlem görüyor. İstatistiklere göre gram altındaki artış yaklaşık 14,2 kata ulaştı. Eylül 2021’de bin lirayla yaklaşık 2 gram altın alınabilirken bugün bin lira, gram altının yalnızca yaklaşık yedide birini almaya yetiyor.
BENZİN 7,7 LİRADAN 74 LİRAYA
Akaryakıtta da benzer bir tablo ortaya çıktı. 1 Eylül 2021’de İstanbul’da benzinin litre fiyatı 7,75 TL seviyesindeydi. Eylül ayının son günlerinde fiyat yaklaşık 7,78 TL civarında kaldı. Günümüzde İstanbul Avrupa Yakası’nda benzinin litresi 74,29 TL, Anadolu Yakası’nda ise 74,13 TL seviyesinde. 2021 Eylül’ünde bin lirayla yaklaşık 129 litre benzin alınabilirken bugün aynı parayla yaklaşık 13,5 litre alınabiliyor. Bir başka ifadeyle 50 litrelik bir otomobil deposunun teorik maliyeti yaklaşık 388 liradan 3 bin 700 liraya yükseldi.
BAZI ÜRÜNLER 10 KAT ARTTI
Vatandaş açısından en çarpıcı değişimlerden biri ise market fiyatlarında yaşandı. Ağustos 2021’de markette dana etinin kilogram fiyatı ortalama 69,73 TL seviyesindeydi. Bugün ise dana eti fiyatı 974,88 TL’ye çıktı. 2021’de bin lirayla yaklaşık 14,3 kilogram dana eti alınabilirken Temmuz 2026 fiyatıyla yaklaşık bir kilogram alınabiliyor. Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise veriler üzeirnden, “KKM’nin uygulandığı yaklaşık 4 yıl 8 aylık dönem yalnızca mevduat sistemindeki değişikliklerle sınırlı kalmadı. Türk lirasının değer kaybettiği, enflasyonun uzun süre yüksek seviyelerde kaldığı, mevduat faizlerinin sert biçimde değiştiği, altın ve döviz fiyatlarının katlandığı, tüketici fiyatlarının ise çok daha yüksek nominal seviyelere ulaştığı bir dönem yaşandı” diyor.
Kaynak: Web Özel
Yorumlar kapalı.