Enver Paşa Kimdir? Sarıkamış’tan Belcivan’a Uzanan Son Seferi

Enver Paşa: Sarıkamış’tan Belcivan’a Uzanan Bir Hayat 4 Ağustos 1922. Belcivan, Türkistan. Kızıl Ordu birlikleriyle çatışma sürüyordu. Enver Paşa, yanında bulunan süvarilerle birlikte mücadele ediyordu. Çatışmanın sonunda Osmanlı Devleti’nin eski Harbiye Nazırı, Türkistan’daki Basmacı hareketinin önde gelen isimlerinden biri olarak hayatını kaybetti. Henüz 41 yaşındaydı. 1881’de İstanbul’da başlayan hayatı; Makedonya dağlarından Edirne’ye, İstanbul’dan Berlin’e, Kafkasya’dan Türkistan’a kadar uzandı. Edirne’nin Geri Alınışında Rol Aldı Enver Bey, II. Meşrutiyet döneminin en önemli askerî ve siyasi isimlerinden biri oldu. 1913 yılında Bulgaristan’ın elindeki Edirne’nin geri alınması sırasında Osmanlı kuvvetleri içerisinde önemli bir rol üstlendi. Edirne’nin yeniden Osmanlı hâkimiyetine girmesinin ardından Enver Bey’in siyasi ve askerî itibarı büyük ölçüde yükseldi. Aynı yıl Harbiye Nazırı oldu ve kısa süre içerisinde devletin en güçlü isimlerinden biri haline geldi. Sarıkamış: Büyük Hedef, Büyük Felaket Aralık 1914’te Osmanlı ordusu Kafkas Cephesi’nde büyük bir harekâta girişti. Enver Paşa’nın hedefi, Rus ordusunu kuşatarak ağır bir yenilgiye uğratmaktı. Başarı sağlanması halinde Kafkasya’da Osmanlı ilerleyişinin önü açılabilecekti. Ancak ağır kış şartları, lojistik sorunlar, hastalıklar ve harekâtın planlanmasındaki ciddi problemler Osmanlı ordusunu felakete sürükledi. Sarıkamış Harekâtı başarısız oldu ve çok büyük can kayıpları yaşandı. Enver Paşa’nın askerî kariyerindeki en ağır yenilgi olarak tarihe geçen Sarıkamış, onun hakkında yapılan değerlendirmelerin de merkezinde yer aldı. Savaş Kaybedildi, Mücadele Bitmedi I. Dünya Savaşı’nın Osmanlı Devleti açısından yenilgiyle sonuçlanmasının ardından Enver Paşa ülkeyi terk etti. Bir süre Almanya ve Sovyet Rusya’da bulundu. Daha sonra Türkistan’a yöneldi. 1920’lerin başında Orta Asya’daki Basmacı hareketiyle ilişki kurdu ve Bolşevik yönetimine karşı mücadele eden güçlerin başına geçti. Bu kez karşısındaki ordu Rus İmparatorluğu’nun değil, yeni Sovyet yönetiminin Kızıl Ordu’suydu. Son Durak: Belcivan Enver Paşa’nın Türkistan’daki mücadelesi uzun sürmedi. 4 Ağustos 1922’de, bugünkü Tacikistan sınırları içerisindeki Belcivan yakınlarında Kızıl Ordu birlikleriyle girdiği çatışmada hayatını kaybetti. Böylece 1881’de başlayan hayatı, Osmanlı başkentinden binlerce kilometre uzakta, Orta Asya’nın dağlarında sona erdi. Enver Paşa’nın hayatı bugün hâlâ tartışmalıdır. Kimileri onu büyük hedefleri olan cesur bir asker ve Türkistan davasına hayatını adayan bir mücadele adamı olarak görür. Kimileri ise özellikle Sarıkamış Harekâtı ve I. Dünya Savaşı’ndaki kararları nedeniyle ağır biçimde eleştirir. Fakat onun hayatındaki ortak nokta açıktır: Enver Paşa geri çekilen bir hayat yaşamadı. Makedonya’dan Edirne’ye, İstanbul’dan Kafkasya’ya, oradan Türkistan’a kadar sürekli hareket halinde oldu. Başarıları da büyük oldu, hataları da. Ve 4 Ağustos 1922’de, Belcivan’da, mücadelesinin sonuna kadar savaşarak hayatını kaybetti.