ABD ve Çin nadir toprak elementleri için masada

ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşında yeni pazarlık masası kuruluyor. Ancak bu kez masadaki en önemli emtialardan biri petrol ya da tarım ürünleri değil, nadir toprak elementleri. Donald Trump ile Şi Cinping’in 24 Eylül’de Washington’da yapacağı görüşmenin hazırlıkları sürerken, ABD ile Çin arasında kritik mineraller ve nadir toprak elementlerinin ticareti yeniden gündemin merkezine yerleşti. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng’in 20 Eylül’de New York’ta gerçekleştirdiği görüşmede de nadir topraklar, kritik mineraller, ticaret ve yapay zekâ başlıklarının ele alınması bekleniyordu. Görüşmeler Trump-Şi zirvesinin zeminini hazırlamak amacıyla yapıldı.

ÇİN’İN ELİNDEKİ KRİTİK KOZ

Nadir toprak elementleri 17 elementten oluşan bir grup. İsimleri “nadir” olsa da bunların birçoğu yer kabuğunda tamamen yok denecek kadar az değil. Asıl sorun, ekonomik olarak çıkarılabilir yatakların sınırlı olması ve bu elementlerin ayrıştırılması ile işlenmesinin son derece zor ve maliyetli olması. Çin yalnızca büyük miktarda nadir toprak üretmiyor. Aynı zamanda işleme, ayrıştırma ve mıknatıs üretimi zincirinde de dünya piyasasında belirleyici konumda.

DÜNYA ÇİN’E BAĞIMLI

Reuters’ın 14 Eylül tarihli analizine göre ABD ve Malezya’daki yatırımlar, Çin’in nadir toprak rafinajındaki payını 2023’te yüzde 90’ın üzerindeyken 2025’te yaklaşık yüzde 85’e düşürdü. Ancak nadir topraklar dışındaki kritik minerallerin işlenmesinde Çin’in ortalama payı aynı dönemde yüzde 70’ten yüzde 72’ye yükseldi. Washington’ın Çin’e bağımlılığı azaltma çabaları henüz tedarik zincirini kökten değiştirmiş değil.

TRUMP’IN ÖNÜNDEKİ PAZARLIK

Trump yönetimi Çin’den nadir toprak elementleri ve özellikle nadir toprak mıknatıslarının ABD’li şirketlere daha düzenli şekilde gönderilmesini istiyor. Bazı Çinli nadir toprak tedarikçileri, Pekin’in olası tepkilerinden çekindikleri için ABD’li şirketlere sevkiyat yapmayı reddediyor. ABD’li yetkililer ise Çin’den daha önce verilen ihracat taahhütlerine uymasını istiyor. Bu durum, Trump ile Şi arasındaki görüşmede kritik bir pazarlık alanı oluşturuyor.

10 KASIM TARİHİ ÖNEMLİ?

İki ülke arasındaki mevcut ticaret ateşkesinin 10 Kasım’da sona ermesi bekleniyor. Bu nedenle 24 Eylül’deki Trump-Şi görüşmesi, nadir toprak ticaretinin geleceği açısından kritik bir tarih haline geliyor. Dünya Ekonomik Forumu’na göre iki ülke, mevcut ateşkes kapsamında nadir toprak ihracat kontrollerinin askıya alınmasını da içeren düzenlemeleri kasım ayına kadar sürdürmüş durumda. Şimdi Washington ile Pekin’in bu düzenlemeleri uzatıp uzatmayacağı veya yeni bir çerçeve oluşturup oluşturmayacağı tartışılıyor.