Japonya’daki Nara Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nden (NAIST)
araştırmacılar, hücrelerin ne zaman yaşayacağına ve ne zaman
öleceğine karar veren mekanizmanın önemli bir parçasını ortaya
çıkardı. Zbtb38 adlı proteinin, hücre ölümünü engelleyen XIAP
proteinini doğrudan kontrol ettiği belirlendi. Araştırmacılar, bu
keşfin özellikle mevcut tedavilere direnç gösteren bazı kanser
türleri için gelecekte yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine
katkı sağlayabileceğini düşünüyor. XIAP proteininin kontrol
mekanizması çözüldü
Hücreler neden ölür?
Vücudumuz her gün milyarlarca hücreyi yeniliyor. Bu süreçte
hasar gören, yaşlanan veya tehlikeli hale gelen hücreler “apoptoz”
adı verilen programlanmış hücre ölümü mekanizmasıyla kontrollü
şekilde ortadan kaldırılıyor. Bu dengenin önemi büyük zira hücreler
gerektiği zaman ölmezse kontrolsüz şekilde çoğalarak kansere yol
açabiliyor. Tam tersine, gereğinden fazla hücre ölümü ise gelişim
bozuklukları veya bazı dejeneratif hastalıklarla
ilişkilendiriliyor.
Bilim insanları uzun zamandır bu süreci yöneten proteinleri
inceliyor. Bunlardan biri olan XIAP, hücre ölümünü başlatan
kaspaz-3 adlı enzimi baskılayarak hücrenin yaşamaya devam etmesini
sağlıyor. Ancak XIAP’ın hangi mekanizmalarla kontrol edildiği
bugüne kadar net olarak bilinmiyordu.
Zbtb38 proteini kilit rol oynuyor
Araştırmada Zbtb38 adlı proteinin, XIAP’ın üretimini doğrudan
yönettiği gösterildi. Deneylerde Zbtb38’in azaltılması veya tamamen
susturulması, kanser hücreleri de dahil olmak üzere farklı hücre
tiplerinde XIAP seviyesini düşürdü ve hücre ölümünü artırdı. Buna
karşılık Zbtb38’i kaybeden hücrelerde XIAP yeniden üretildiğinde
hücrelerin hayatta kalabildiği görüldü.
Araştırmacılar ayrıca Zbtb38’in XIAP geninin önündeki belirli
DNA bölgelerine bağlanarak bu geni aktif hale getirdiğini de ortaya
koydu. Bu da Zbtb38’in XIAP’ın doğrudan düzenleyicisi olduğunu
doğruladı.
Kanserle bağlantısı da incelendi
Çalışma yalnızca laboratuvar hücreleriyle sınırlı kalmadı.
Embriyonik kök hücrelerde ve fare embriyolarında Zbtb38’in
kaybedilmesi, XIAP seviyelerinin azalmasına ve gelişim sırasında
daha fazla hücre ölümüne neden oldu.
Araştırma ekibi ayrıca çok sayıda insan tümörünü içeren veri
setlerini analiz etti. Sonuçlar, Zbtb38 ve XIAP proteinlerinin
birçok kanser türünde yüksek seviyelerde bulunduğunu, ayrıca Zbtb38
düzeyi arttıkça hastalığın daha agresif seyretme eğiliminde
olduğunu gösterdi.
Araştırmacılara göre bu bulgular, Zbtb38-XIAP mekanizmasının
hücre yaşamı ve ölümünü düzenleyen temel sistemlerden biri
olabileceğini ortaya koyuyor. Ekip, bu mekanizmanın daha iyi
anlaşılmasının ileride kanser tedavisi ve rejeneratif tıp gibi
alanlarda hücrelerin kontrollü şekilde yaşatılması veya
öldürülmesini hedefleyen yeni tedavilere katkı sağlayabileceğini
belirtiyor.
Yorumlar kapalı.