İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu‘nun eylül ayında New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na katılma planı, hakkında bulunan uluslararası tutuklama emrini yeniden gündeme taşıdı. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani daha önce Netanyahu’nun tutuklanması çağrısında bulunmuş, ancak belediyenin böyle bir tutuklamayı gerçekleştirme yetkisi bulunmadığı gerekçesiyle bu çağrıyı geri çekmişti. Mamdani bununla birlikte ABD federal makamlarının Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) kararını uygulaması gerektiğini savunuyor.
HANGİ MAHKEMEDEN ÇIKTI?
Netanyahu hakkındaki karar herhangi bir ülkenin ulusal mahkemesinden çıkmadı. Kararın sahibi, merkezi Lahey’de bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM). UCM Ön Dava Dairesi, 21 Kasım 2024’te Netanyahu ve dönemin İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkardı. Mahkeme, Gazze’deki savaş sırasında savaş suçu ve insanlığa karşı suç işlendiğine dair makul gerekçeler bulunduğunu açıkladı. Mahkemenin Netanyahu’ya yönelttiği suçlamalar arasında savaş yöntemi olarak açlığı kullanmak, sivillere yönelik saldırıları kasten yönlendirmek, cinayet, zulüm ve diğer insanlık dışı eylemler bulunuyor.
HANGİ ÜLKELER PEŞİNDE?
Netanyahu hakkında Fransa, Almanya, İtalya veya başka ülkelerin ayrı ayrı çıkardığı tutuklama kararları bulunmuyor. Asıl karar UCM’ye ait. Roma Statüsü’ne taraf olan ülkeler, genel olarak UCM’nin tutuklama emirleri konusunda mahkemeyle işbirliği yapmakla yükümlü. Bu nedenle Netanyahu’nun bu ülkelere gitmesi halinde tutuklanma ihtimali ortaya çıkıyor. Avrupa’da Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, Hollanda, Belçika, Yunanistan, Portekiz, İsveç, Danimarka, İrlanda ve Polonya gibi çok sayıda ülke Roma Statüsü’ne taraf. Avrupa dışında Kanada, Avustralya, Japonya, Brezilya ve Güney Afrika da Roma Statüsü sisteminin içinde. Bu ülkelerin tamamında uygulamanın nasıl gerçekleşeceği ise ulusal hukuk ve makamların kararları açısından ayrıca önem taşıyor.
MACARİSTAN ÖZEL BİR ÖRNEK?
Netanyahu’nun Nisan 2025’te Macaristan’ı ziyaret etmesi, UCM kararının uygulanması konusunda büyük tartışma yarattı. Macaristan o sırada Roma Statüsü’ne taraf olmasına rağmen Netanyahu’yu tutuklamadı. UCM daha sonra Macaristan’ın yükümlülüklerini yerine getirmediği sonucuna ilişkin süreci ilerletti. Macaristan ise Netanyahu hakkındaki tutuklama emrinin hukuki değil siyasi bir araç olduğunu savundu. Budapeşte ayrıca Roma Statüsü’nden çekilme sürecini başlattı.
TUTUKLANMASI BEKLENMİYOR?
Netanyahu’nun önündeki en önemli güvenli alanlardan biri ABD. Birleşik Devletler, Roma Statüsü’ne taraf değil. İsrail de UCM’nin kurucu anlaşmasına taraf değil. Bu nedenle UCM’nin Netanyahu hakkındaki kararının ABD’de doğrudan uygulanması söz konusu değil. Dolayısıyla Netanyahu’nun New York’a giderek BM Genel Kurulu’nda konuşabilmesinin önünde UCM tutuklama emri nedeniyle doğrudan bir hukuki engel bulunmuyor.
BİR DE UAD DOSYASI VAR
Netanyahu’nun karıştırılan bir başka uluslararası hukuk dosyası ise Uluslararası Adalet Divanı (UAD) önündeki İsrail aleyhine açılan dava. Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı soykırım davası da UAD’de görülüyor. Netanyahu’nun ABD gibi mahkemenin tarafı olmayan ülkelerde tutuklanması beklenmezken, Roma Statüsü’ne taraf ülkelere yapacağı ziyaretlerde ciddi bir hukuki risk bulunuyor.
Yorumlar kapalı.