Türkiye, dünyanın önemli toryum potansiyeline sahip ülkeleri arasında yer alırken, uzun yıllardır yer altında bekleyen stratejik kaynak için yeni bir adım atıldı. TENMAK ile Danimarka merkezli Copenhagen Atomics arasında imzalanan mutabakatla, Türkiye’deki toryum kaynaklarının yeni nesil nükleer reaktörlerde değerlendirilmesine yönelik Ar-Ge çalışmaları da başlamış olacak. Resmi verilere göre yalnızca Eskişehir-Sivrihisar’da belirlenen 380 bin 141 tonluk rezervin, teorik hammadde karşılığı yaklaşık 28,1 milyar dolara ulaşırken, asıl büyük katma değerin toryumu nükleer yakıta dönüştürecek teknolojiye sahip olunmasıyla ortaya çıkması bekleniyor.
ZENGİN TORYUM KAYNAKLARI
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 30 Haziran 2026’da güncellediği verilere göre dünyada yaklaşık 6,36 milyon ton toryum kaynağı bulunuyor. Türkiye’de geçmiş yıllarda yapılan çalışmalar sonucunda Eskişehir-Sivrihisar’da yüzde 0,02 tenörlü 380 bin 141 ton toryum rezervi belirlendi. Bunun yanında MTA tarafından 2020 yılında Malatya-Kuluncak sahasında 3,8 milyon tonluk toryum kaynağı keşfedilirken, Eti Maden tarafından Eskişehir Beylikova-Sivrihisar’da 694 milyon tonluk ve ortalama 788 ppm ThO₂ içeren kompleks kaynak tespit edildi.
BAŞKA REZERVLER DE VAR
Uzmanlar ise Türkiye’nin toryum potansiyelinin yalnızca Eskişehir ve Malatya ile sınırlı olmadığını da belirtiyorlar. Bakanlığın verilerine göre Malatya-Hekimhan-Kuluncak, Kayseri-Felahiye, Sivas, Diyarbakır ve Burdur-Çanaklı sahalarında da toryum yatakları tespit edilmiş durumda. Bu bölgelerde daha ayrıntılı arama yapılması halinde Türkiye’nin bilinen toryum miktarının artabileceği değerlendiriliyor.
DEĞERİ 28 MİLYAR DOLAR
Toryumun kilogram başına 74 dolardan işlem gördüğü belirtilirken, yalnızca Eskişehir-Sivrihisar’daki 380 bin 141 tonluk rezervin yaklaşık 28,1 milyar dolarlık brüt hammadde değerine karşılık geldiği hesaplanıyor. Ancak toryumun ekonomik değerinin yalnızca rezerv miktarı ve hammadde fiyatıyla sınırlı olmadığına dikkat çekiliyor. Cevherin çıkarılması, ayrıştırılması, saflaştırılması ve nükleer yakıt standartlarına uygun hale getirilmesi, Türkiye açısından katma değerin asıl oluşacağı aşamalar arasında gösteriliyor.
ESKİŞEHİR’İN ÖNEMİ
Türkiye’nin toryum potansiyelinde öne çıkan bir diğer saha ise Eskişehir Beylikova-Sivrihisar bölgesi. Ancak burada belirlenen 694 milyon tonluk rakamın tamamı toryumdan oluşmuyor. Söz konusu büyüklük, toryumun yanı sıra nadir toprak elementleri, barit ve florit gibi minerallerin de bulunduğu kompleks cevher miktarını ifade ediyor. Sahadaki ortalama 788 ppm ThO₂ tenörü üzerinden yapılan teorik hesap, cevher içerisinde yaklaşık 547 bin ton ThO₂ bulunabileceğine işaret ediyor. Uzmanlar ise yaptıkları hesaplamalarda toplamda 40 milyar doların üzerinde matematiksel büyüklüğe dikkat çekiyorlar.
NÜKLEER YAKIT OLABİLİYOR
Jeostrateji Uzmanı, Araştırmacı Ahmet Uslu ise toryumun nükleer yakıt standartlarında işlenebilmesi halinde maden üretiminden yakıt teknolojisine, reaktör mühendisliğinden elektrik üretimine kadar çok daha geniş bir ekonomik zincir oluşturacağını söylüyor. Dr. Uslu, “Türkiye’nin toryumdan elde edebileceği gerçek katma değerin, bugünkü teorik on milyarlarca dolarlık hammadde karşılığının çok üzerinde olması mümkün. Bunun gerçekleşmesi ise teknolojinin ticari ölçekte çalışabilir hale gelmesine bağlı. Asıl ekonomik potansiyel ise toryumun maden olarak satılmasından çok, nükleer yakıt çevrimine dahil edilmesi halinde ortaya çıkacak” diyor.
MUTABAKAT NELERİ KAPSIYOR
TENMAK ile Danimarka merkezli Copenhagen Atomics arasında imzalanan mutabakatla, toryumun nükleer yakıt standartlarında işlenmesi, yerli sanayi ve araştırma kuruluşlarının sürece dahil edilmesi ve ergimiş tuz reaktörlerine yönelik Ar-Ge çalışmaları yürütülmesi planlanıyor. Uzun vadede ise toryum bileşiklerinin ticarileştirilmesi ve Türkiye’nin bu alanda uluslararası tedarikçi konumuna gelmesi amaçlanıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar da toryumun nükleer yakıtta dışa bağımlılığı azaltabilecek stratejik bir seçenek olduğuna dikkat çekiyor.
KAZA İLE GÜNDEME GELMİŞTİ
Öte yandan Toryum konusu Türkiye’de 2007’deki Atlasjet uçak kazasının ardından da geniş biçimde gündeme gelmişti. 30 Kasım 2007’de Isparta’da düşen Atlasjet uçağında, Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Engin Arık’ın da aralarında bulunduğu bilim insanları yaşamını yitirmişti. Arık, Türkiye’nin toryum kaynaklarının enerji üretiminde kullanılabilmesi için uzun yıllar çalışma yürütmüş, toryumun uranyum-233’e dönüştürülmesi ve hızlandırıcı teknolojilerinden yararlanılması üzerinde durmuştu.
Yorumlar kapalı.